Ψήφος αποδήμων αντί ομογενών: Σημειωτόν αντί για ...τροχάδην!

Του Ιωάννη Ελ. Κυμιωνή, Δικηγόρου

Από την 30.01.2026 ετέθη έως την 16.02.2026 σε δημόσια ηλεκτρονική διαβούλευση το Σχέδιο Νόμου του ΥΠΕΣ με τίτλο: «Ορισμός εκλογικής περιφέρειας απόδημου ελληνισμού – Διευκόλυνση άσκησης εκλογικού δικαιώματος εκλογέων εκτός επικράτειας μέσω επιστολικής ψήφου για τις βουλευτικές εκλογές».

Το δημοσιοποιημένο ΣχΝ κινείται σε συνταγματικό πλαίσιο ή επιδιώκει μόνο πολιτικούς σχεδιασμούς κοντόθωρης τακτικής και κομματικής ιδιοτέλειας; Ας τό εξετάσουμε.

Στο πλαίσιο αυτό καλείται να συμμετάσχει στη δημόσια διαβούλευση κάθε κοινωνικός εταίρος και ενδιαφερόμενος, διατυπώνοντας προτάσεις για τη βελτίωση των διατάξεων του προτεινόμενου σχεδίου νόμου. Η διαβούλευση θα ολοκληρωθεί την Δευτέρα 16 Φεβρουαρίου 2026 και ώρα 09:00.

Ι. Από την ανάγνωση και μόνο του άρ. 3 ΣχΝ προς εννοιολογική διάσταση της ρύθμισης με τους Απόδημους Ελληνες πρέπει να προστεθεί 4η παράγραφος  περί σύστασης αυτοτελών, διεδρικών τουλάχιστον,  γεωγραφικών Εκλογικών Περιφερειών   κατ’άρ. 54 παρ. 4 εδ. δ’ Σ/τος για τους Ομογενείς Ελληνες και Ελληνίδες ανά την Οικουμένη με αποτύπωση ίση με το 10% του αριθμού των Βουλευτών της ΒτΕ.

Κατά τα άρθρα 51 παρ. 4 και 54 παρ. 2, 4 Σ/τος πρέπει να καταγραφούν και να απογραφούν βάσει της απαραίτητης Εθνικής Απογραφής και να πολιτογραφηθούν άμεσα οι Ομογενείς Ελληνες, να εγγραφούν   σε Ειδικά Δημοτολόγια, να ενταχθούν στον νόμιμο πληθυσμό και να οργανωθεί η ψήφος τους κατά πιστοποιημένο και κυβερνοασφαλές σύστημα επιστολικής ή ηλεκτρονικής ψήφου.

Εως την θέσπιση της ψήφου των Ομογενών Ελλήνων μπορεί κατ’άρ. 54 παρ. 4 εδ. β’ Σ/τος οι εκεί οριζόμενες θέσεις στο ψηφοδέλτιο Επικρατείας να καταλαμβάνται από Ομογενείς Ελληνες, αφού οι Απόδημοι Ελληνες θα έχουν ήδη άλλη θεσμική κατοχύρωση. Οι  Απόδημοι και Ομογενείς Ελληνες κατά το ΣχΝ μπορούν να κατανεμηθούν και να καταταγούν στην κατηγορία των Ετεροδημοτών Ελλήνων και να ενταχθούν οργανικά    στο εκλογικό σώμα των Εθνικών, Ευρωπαϊκών (Ευρωεκλογών) και αυτοδιοικητικών α’ και β’ βαθμού.

 ΙΙ. Κατ’άρ. 54 παρ. 1 Σ/τος οι εκλογικές περιφέρειες στην Επικράτεια απαραιτήτως πρέπει να έχουν γεωγραφικό προσανατολισμό και όριο, συνεπώς - τουλάχιστον στην πρώτη εφαρμογή του υπό ψήφιση Νόμου και έως την καθιέρωση της ψήφου των Ομογενών Ελλήνων - κατ’άρ. 54 παρ. 4 εδ. γ’ Σ/τος ‘”(...) Νόμος μπορεί να προβλέπει ότι η ψήφος των εκλογέων (...) προσμετράται σε συγκεκριμμένη εκλογική περιφέρεια (...)”]. Η συνταγματική δυνατότητα αυτή μπορεί να αξιοποιηθεί ως προς την προσωρινή και μεταβατική ένταξη του εκλογικού σώματος και πληθυσμού των Αποδήμων και Ομογενών Ελλήνων στην Εκλογική Περιφέρεια Εφετείου Θράκης και συγκεκριμμένα των τριών Νομών Εβρου, Ροδόπης και Ξάνθης κατά τρόπο, ώστε στην Α’ και Β’ κατανομή εδρών να έχει διορθωθεί το δημογραφικό και πληθυσμιακό κενό, που έχει διαπιστωθεί τα τελευταία έτη και να αποτυπώνεται ευχερώς κατά δημοκρατικό τρόπο η συνταγματική βούληση των εκεί πολιτών.              

 ΙΙΙ. Πάντως η προτεινόμενη νομοθετική πρωτοβουλία δεν κινείται προς την σωστή κατεύθυνση, ενώ άνευ ουδενός λόγου θέτει σε διακινδύνευση τα καλώς εννοούμενα συμφέροντα των περίπου δέκα (10) εκατομμυρίων Ελλήνων Ομογενών ευρισκομένων σε εκατόν σαράντα (140) Χώρες καιδημιουργεί εκ του μηδενός προβλήματα συνταγματικότητας - πέραν των άλλων λόγων  - και λόγω της για μία ακόμα φορά εντελώς αδιάφορης εγκατάλειψης των Ελλήνων Ομογενών και της μη επίδειξης της επιβαλλόμενης κατά δεσμία αρμοδιότητα εκ του Καταστατικού Χάρτη μέριμνας για την αθρόα απογραφή και την ομαδική πολιτογράφησή τους. Και όλα αυτά υπό την αμφίβολη ως προς την επίτευξή της «πολιτική αίρεση» της πολυκομματικής ψήφισης από διακόσιους (200)  Βουλευτές.       Συγκεκριμμένα:

 Α. Οι συνταγματικές διατάξεις, που ρυθμίζουν το ζήτημα της ψήφου των αποδήμων Ελλήνων πολιτών (ιδίως άρ. 108 παρ.1, 51 παρ. 4, 54 παρ. 4 Συντάγματος 1975/1986/2001/2008/2019), δεν αποτελούν ούτε απλές κατευθυντήριες διατάξεις ούτε «ευχολόγια», αλλά διατάξεις αμέσου εφαρμογής και αμέσου εννόμου αποτελέσματος, που επιβάλλουν την άμεση εκτέλεση των προβλέψεών τους. Η ψήφιση του Ν. 4648/16.12.2019 (Α’ 205) ήταν ένα πρώτο σημαντικό μεν βήμα, πλην ελλειπές και μετέωρο, όπως αποδείχθηκε τόσο στην εφαρμογή του στις Εθνικές Εκλογές 21.05.2023 και 25.06.2023, όσο και στις Ευρωεκλογές και Αυτοδιοικητικές του 2024. Ωστόσο οι τηρητέες συνταγματικές αρχές της ίσης, άμεσης, καθολικής, μυστικής, υποχρεωτικής και   ταυτόχρονης ψηφοφορίας δεν τηρούνται στην προτεινόμενη ρύθμιση, όπως δεν τηρήθηκαν αδικαιολόγητα   άλλωστε ούτε στις Εκλογές 2023 και 2024.

Β. Η επιχειρούμενη σπουδή για την ψήφο των Αποδήμων, ίσως και   για να προλάβει η βιαστική        νομοθετική τροποποίηση την επερχόμενη καταδικαστική κρίση του Ανωτάτου Ειδικού Δικαστηρίου     (ΑΕΔ) ως Εκλογοδικείου επί ήδη κατατεθειμένων επί του θέματος προσφυγών/ ενστάσεων,  χωρίς καμμία συστηματική επεξεργασία για την εισδοχή  των προτεινόμενων στο σύστημα του σε ισχύ Νόμου μόνο ασχεδίαστη και ασυντόνιστη αποδεικνύεται. Αντιθέτως  ευθέως αντίκειται στο άρ. 54 παρ. 4 Σ/τος λόγω μη τήρησης των εκεί τιθέμενων προϋποθέσεων για την άσκηση του εκλογικού δικαιώματος στον τόπο έστω προσωρινής διαμονής. Οι ρητώς εκεί αναφερόμενες όχι ενδεικτικώς, αλλά περιοριστικώς και αθροιστικώς, προϋποθέσεις (α) του πραγματικού  δεσμού με την Χώρα, (β) της αυτοπρόσωπης παρουσίας σε εκλογικό τμήμα, (γ) του χρόνου απουσίας από την Χώρα, (δ) της παρουσίας στην Χώρα για ορισμένο χρόνο στο παρελθόν, στην νέα νομοθετική πρόταση όχι μόνο ελλείπουν ολωσδιόλου (!), αλλά και εκεί, όπου στρεβλώς ρητώς περιέχονται (άρ. 2 παρ. 2, 6, 7, άρ. 4 παρ. 5 Ν.4648/2019) ευθέως ... καταργούνται πιά! Και αυτό χωρίς καν να αναφέρονται ενδεικτικώς καταστάσεις, που θα μπορούσαν να αποτελέσουν τους λόγους ρύθμισης για τον κοινό νομοθέτη: επί ζημία της όποιας     πληρότητας του νομοθετήματος δεν γίνεται έστω ακροθιγώς αναφορά στους πιθανούς λόγους αποδημίας από την Επικράτεια (πχ οριστική μετανάστευση, σπουδές, απασχόληση είτε στο Ελληνικό Δημόσιο σε Υπηρεσία του Εξωτερικού είτε σε Διεθνή Φορέα, ιεροαποδημία, τουρισμός, νομαδικός τρόπος ζωής, αστεγία,  πρόσκαιροι επαγγελματικοί ή άλλοι λόγοι (πχ νοσηλεία)).

Γ. Η προ-κοινοβουλευτική διαδικασία της διαβούλευσης δεν έτυχε αξιολόγησης ειδικώς από πλευράς αξιοποίησης των παρατηρήσεων και των προτάσεων των Φορέων Αποδήμων και Ομογενών Ελλήνων επί του θέματος. Με την επιφύλαξη της πρόσκλησης ως Φορέων στην διαδικασία ενώπιον των Επιτροπών στην νομοθετική πρωτοβουλία (άρ. 66 παρ. 3 Σ/τος) δεν έχουν ληφθεί υπ’όψιν οι έως σήμερα κατατεθειμένες προτάσεις ενώπιον της Ειδικής Μόνιμης Επιτροπής Ελληνισμού της Διασποράς της ΒτΕ, της Παγκόσμιας Διακοινοβουλευτικής Ενωσης του Ελληνισμού, των Υπηρεσιών του ΥΠΕΞ και του προσφάτως επανασυσταθέντος [Ν.4781/28.02.2021 (Μέρος ΣΤ’ άρ. 452 επ.) (Α’ 31)] Συμβουλίου Αποδήμου Ελληνισμού – άνευ της παραμικρής αιτιολογίας!

Δ. Παρά την πρόβλεψη της δυνατότητας της επιστολικής ή και ψηφιακής/ηλεκτρονικής  ψήφου («(...) ή άλλο πρόσφορο μέσο (...)») στο άρ. 51 παρ. 4 εδ. β’-γ’ Σ/τος ειδικώς η αρχή της ταυτόχρονης διενέργειας των Εκλογών δίνει την ευχέρεια στον κοινό νομοθέτη να διαχωρίσει την διαδικασία και κλίνει το συνταγματικό βάρος όχι στο [πρώτο] στάδιο της διενέργειας των Εκλογών, αλλά στο [δεύτερο] στάδιο της καταμέτρησης και της ανακοίνωσης των αποτελεσμάτων, σύνθετη διαδικασία που τελείται  ταυτόχρονα σε ολόκληρη την Επικράτεια. Συνεπώς πλέον ουδεμία δικαιολογία υπάρχει τόσο για την μη θεσμοθέτηση της υποχρεωτικής ηλεκτρονικής ψηφοφορίας, όσο και την κανονιστική εξουσιοδότηση βάσει δεσμευτικού χρονοδιαγράμματος για την πλήρη ενεργοποίησή της.

 ΙV.  Α. Η προτεινόμενη διάταξη δεν έχει σταθμίσει συνταγματικώς και πολιτικώς την πιθανότητα «αναβίωσης» του πάντως όχι αγνού ενδιαφέροντος  προς συμμετοχή στην εκλογική διαδικασία της Χώρας σε πολιτικές και πληθυσμιακές ομάδες, που όχι μόνο δεν διατηρούν καμμία σχέση ούτε δεσμό με την Μητέρα Πατρίδα, αλλά απεναντίας έχουν επισημανθεί να κινούνται ενσυνείδητα και ακραία οργανωμένα σε βάρος ευθέως των δικαιωμάτων και των συμφερόντων της.

Η αρμοδία Διεύθυνση Εκλογών του ΥΠΕΣ αλήθεια τι θα απαντήσει στις αιτήσεις εγγραφής στους   Ειδικούς Καταλόγους πιθανώς εκατοντάδων χιλιάδων διπλοϊθαγενών ή πολυϊθαγενών αλλογενών Ελλήνων πολιτών ή απογόνων  αυτών ή μεικτών  γάμων αποδημησάντων προ γενεών εκτός Χώρας άνευ προθέσεως επιστροφής, όταν όλοι αυτοί οι  ενδιαφερόμενοι (α) δεν θα μπορεί  να διαπιστωθεί καν εάν έχουν επισκεφθεί έστω μία φορά την Χώρα (!), (β) δεν θα υποβάλλουν καν στοιχειώδη – έστω μηδενική! - φορολογική δήλωση στη   Χώρα, (γ) δεν θα έχουν τηρήσει  έστω τυπικά ούτε κατ’ελάχιστον τις λοιπές συνταγματικές υποχρεώσεις τους   (σχολική υποχρέωση, φορολογική, υποχρέωση στράτευσης, υποχρέωση εθνικής και κοινωνικής αλληλεγγύης λχ)  κατά πλήρη δογματική συνταγματική αναντιστοιχία και ανισότητα με τον λοιπό εκλογικό πληθυσμό της Χώρας;

Η αυτή Διεύθυνση τι θα απαντήσει επίσης στο αυτό ζήτημα των χιλιάδων αποδήμων Ελλήνων πολιτών, που θα επιλέξουν όχι την εγγραφή στους Ειδικούς Καταλόγους για την ψήφο στον τόπο διαμονής εκτός Χώρας και τον υπολογισμό της ψήφου τους  σε επίπεδο Επικράτειας, αλλά την  διατήρηση της εγγραφής τους στην αυτή έως σήμερα εκλογική περιφέρειά τους με εξασφαλισμένη – «άγνωστο πώς» - την  μεταφορά τους και υποστηριζόμενη οικονομικώς από όχι τους ίδιους, για να αλλοιώσουν το  πραγματικό εκλογικό αποτέλεσμα εκεί;

Β. Οι προτεινόμενες διατάξεις είναι αποτέλεσμα βιαστικού επικοινωνιακού χειρισμού και ασυγχώρητης προχειρότητας της πολιτικής ηγεσίας του ΥΠΕΣ, για να τονισθεί το αγνό  ενδιαφέρον της λόγω του δήθεν κοσμοπολιτισμού και λόγω διεθνών επαφών. Αρκεί αυτό;  

* Ο Ιωάννης Ελ. Κυμιωνής είναι Δικηγόρος ΔΣΑ,παρ’Αρείω Πάγω