Του Ιωάννη Ελ. Κυμιωνή, Δικηγόρου
Α. Η διανοητική ιδιοκτησία ήδη από τον 19ο Αιώνα αποτελεί στην διεθνή, στην ευρωπαϊκή/ενωσιακή και στην Ελληνική Εθνική Εννομη Τάξη το πλαίσιο για την κατοχύρωση, προστασία και επέκταση των δικαιωμάτων των άϋλων περιουσιακών στοιχείων των Δημιουργών επί των προϊόντων του νοός και διακρίνεται στην πνευματική και την βιομηχανική ιδιοκτησία.
Β. Κύριο ρόλο στην Διανοητική Ιδιοκτησία έχουν οι Δημιουργοί, στους οποίους εντάσσονται οι Συγγραφείς, οι Ανθολόγοι, οι Μεταφραστές, οι Επιστημονικοί Επιμελητές, οι εικονογράφοι, οι φωτογράφοι, οι εφευρέτες και οι συμβάλλοντες στην Βιομηχανική Ιδιοκτησία και οι διάδοχοί τους, καθολικοί και ειδικοί. Οι Δημιουργοί ανεξαρτήτως του εύρους της εφευρετικής και δημιουργικής δραστηριότητας τους επί δημιουργήματός τους έχουν και διατηρούν ηθικά και περιουσιακά δικαιώματα επί των έργων τους με στόχο την καινοτομία, την δημιουργικότητα και την επένδυση με προσδοκώμενο ώφελος από τα έργα τους διά της εμπορικής αξιοποίησης με νόμιμη μεταφορά τεχνολογίας και εμπορική εκμετάλλευση, αλλά και την προστασία από κάθε αυθαίρετη και παράνομη χρήση.
Γ. 1. Ανέκαθεν, πλην ελάχιστων περιπτώσεων, οι Δημιουργοί (Πνευματικής Ιδιοκτησίας ειδικώς) ήταν ανίσχυροι συναλλασσόμενοι και ευάλωτοι δέκτες παράτυπων, αντισυμβατικών και παράνομων συμπεριφορών, θύματα αδικοπρακτικής συμπεριφοράς και εκμετάλλευσης, τόσο σε εσωτερικό, όσο και σε διεθνές επίπεδο: η κλοπή πνευματικής ιδιοκτησίας, η λογοκλοπή, η αντιγραφή και η παράνομη εμπορική χρήση εφευρέσεων διεθνώς με την συντονισμένη και θαλλερή λειτουργία παγκόσμιων δικτύων παγκόσμιας διακίνησης ήταν (και είναι;) ο κανόνας. Το τελευταίο διάστημα όμως με την εξάπλωση της παγκοσμιοποιημένης ηλεκτρονικής και ψηφιακής διακίνησης σε ελάχιστο χρόνο τεράστιων δεδομένων- έστω και με υπηρεσίες αναζήτησης από την μία άκρη του κόσμου στην άλλη - το φαινόμενο επιδεινώθηκε ιδίως το πρόσφατο διάστημα διά της εμφάνισης και ανεξέλγκτης γιγάντωσης της Τεχνητής Νοημοσύνης (ΤΝ/ΑΙ). Σε όλους τους επιμέρους τομείς διανοητικής ιδιοκτησίας οι πιέσεις είναι πολύ μεγάλες, ενώ η αντιπαράθεση της εκδοτικής βιομηχανίας και των Εταιρειών ΤΝ πλέον αποκαλύπτουν ένα νέο και σύνθετο πεδίο σύγκρουσης , όπου τα πνευματικά δικαιώματα, η τεχνολογική καινοτομία και τα εμπορικά συμφέροντα αλληλοσυγκρούονται, ενόσω η γνώση μετατρέπεται ολοένα και περισσότερο σε πρώτη ύλη για αλγόριθους χωρίς το πνευματικό έργο καθ’εαυτό να προστατεύεται.
Το εύρος της διανοητικής ιδιοκτησίας είναι διαρκώς αυξανόμενο και πλέον οι κανόνες της ρυθμίζουν και χώρους νεοπαγείς και σχετικά αρρύθμιστους έως τώρα, όπως οι ιστοσελίδες παράνομης ζωντανής μετάδοσης αθλητικών διοργανώσεων (βλ. Απόφαση του Γαλλικού Tribunal Judicaire de Paris επί Αιτήσεως της Ligue de Football Progessionel για τις Εταιρείες VPN (πάροχοι εικονικών ιδιωτικών δικτύων) και DNS (σύστημα ονομάτων χώρου) και συγκεκριμμένα για τις CyberGhost, ExpressVPN, NordVPN, ProtonVPN και Surfshark, που ενέταξε τις Εταιρείες VPN - πέραν των Εταιρειών Internet - στην κατηγορία των τεχνικών διαμεσολαβητών βάσει του Γαλλικού Αθλητικού Κώδικα). Στην Χώρα μας κατ’άρ. 81επ. Ν. 5179/20.02.2025 (Α’ 26) παρέχεται μεν η δυνατότητα άμεσης διακοπής πρόσβασης ακόμα και κατά την διάρκεια της μετάδοσης σε παράνομη αναμετάδοση ζωντανών αθλητικών γεγονότων στο διαδίκτυο και σε νέεες ιστοσελίδες - “αντίγραφα”, που εμφανίζονται, για να συνεχίσουν την ίδια παράνομη δραστηριότητα, , καθώς και η προστασία έναντι πειρατικών ιστοτόπων και ενδιαμέσων παρόχων παράνομων υπηρεσιών και υπηρεσιών πρόσβασης στο διαδίκτυο κατόπιν Απόφασης της Επιτροπής για την Γνωστοποίηση Διαδικτυακής προσβολής Δικαιωμάτων Πνευματικής Ιδιοκτησίας και Συγγενικών Δικαιωμάτων (ΕΔΠΠΙ), ενόσω υπό κατάρτιση στην Εθνική Επιτροπή Τηλεπιοκοινωνιών και Ταχυδρομείων / ΕΕΤΤ είναι η δημιουργία αντιστοίχου Μητρώου παρόχων των σχετικών υπηρεσιών, ώστε να επιτευχθεί η καταπολέμηση της διαδικτυακής πειρατείας σε βάρος των δικαιούχων διανοητικής ιδιοκτησίας.
Κλασσικό παράδειγμα πλέον παρά τις προβλέψεις του Ν. 4961/27.07.2022 (Α’ 146) και του Κανονισμού (ΕΕ) 2024/1689 περί θέσπισης εναρμονισμένων κανόνων για την ΤΝ σε Ενωσιακό επίπεδο είναι αφενός η διαδικτυακή πειρατεία, κλοπή και υποκλοπή από τις Εταιρείες ΤΝ ιδίως μέσω της χρήσης δημοσιογραφικού περιεχομένου για την εκπαίδευση συστημάτων ΤΝ και μεγάλων γλωσσικών μοντέλλων και αφετέρου η ανάρτηση αυτοσχέδιων αρχείων ηχητικών βιβλίων διά παράνομων συνδέσμων και εργαλείων στο Youtube, στο Google και στο Spotify (ακόμα όμως και στο scribd.com και στο issuu.com) των παρανόμως διακινούμενων ημεδαπόγλωσσων και ξενόγλωσσων δεδομένων, βιβλίων, μερών ή και ολοκληρωμένων έργων, ακόμα και με την δημιουργία ηχητικών αρχείων σε audio books, που με την χρήση εργαλείων και εφαρμογών της ΤΝ σε ελάχιστα λεπτά της ώρας και μεταφρασμένο προκύπτει και σε ηχητικό αρχείο έχει διασκευασθεί - αυξάνοντας δραματικά και το πλήθος των χρηστών παράνομου υλικού! Οι “anti-piracy” πρωτοβουλίες αποκτούν άλλο περιεχόμενο πιά ως προς την αυτοματοποιημένη μηχανική αναζήτηση για αρχεία σαρωμένων βιβλίων σε ιστοτόπους, σελίδες κοινωνικών δικτύων, σε Blog, σε πλατφόρμες e-class, σε προβολές παιδικών βιβλίων με ξεφύλλισμα, σε audiobooks, σε διακίνηση βιβλίων στο viber. Στις περιπτώσεις αυτές οι δυνατότητες εξαίρεσης (opt-out) των εκδοτών, αλλά και των ψηφιακών εκδοτών ειδήσεων, από την χρήση του περιεχομένου τους στις επισκοπήσεις ΤΝ (ΑΙ overviews) ή από την χρήση για εκπαίδευση αυτόνομων μοντέλλων ΤΝ επιβάλλονται προς προστασία της βιωσιμότητας των Εκδοτικών Οίκων και της δημοσιογραφίας από την αποδυνάμωση των πνευματικών δικαιωμάτων. Η τακτική των Εταιρειών ΤΝ προκαλεί κίνδυνο για την ρύθμιση της αγοράς και για την Εθνική Ασφάλεια από το Ενωσιακό πλαίσιο ανταγωνισμού και το νέο θεσμικό πλαίσιο προστασίας των Δημιουργών σκοπό έχει την αποτροπή κατάχρησης θέσης ισχύος, την αποκατάσταση της ισορροπίας στην αγορά χωρίς να επηρεασθεί η ισχύουσα θέση ή η ορατότητα των ιστοτόπων τους στις γενικές αναζητήσεις και η κατάταξη των αποτελεσμάτων αναζήτησης να είναι δίκαιη και διαφανής χωρίς απότομες μειώσεις επισκεψιμότητας. Διεθνώς έχει εκκινήσει ο δικαστικός αγώνας προστασίας των Δημιουργών από τον παράνομο τρόπο κτήσης των έργων των Δημιουργών [πχ η περίφημη Υπόθεση στις ΗΠΑ Bartz/Anthropic με τελικό διακανονισμό 1,5 δισ. Δολλαρίων ΗΠΑ!] ακόμα και με την αντιμετώπιση της χονδρικής αγοράς φυσικών αντιτύπων βιβλίων [όχι ηλεκτρονικών βιβλίων, που προστατεύονται με ειδικούς αυστηρούς όρους] προς κατάχρηση του στις ΗΠΑ κατοχυρωμένου “δικαιώματος πρώτης πώλησης” στοχεύοντας στην σάρωση και στην χρήση του περιεχομένου τους.
Δ. 1. Εως στιγμής πάντως η προστασία των Δημιουργών χαρακτηρίζεται από την ατονία και την ατολμία της λειτουργίας των Αρχών, την εικόνα των αρρύθμιστων κλάδων και των ανεπίσκοπων τομέων της Εθνικής Οικονομίας και της Κοινωνίας, και τελικά την επιβολή του σφετερισμού της ΤΝ επί των Δημιουργών: η κατάσταση «εζυγίσθη, εμετρήθη και ..απέτυχε», ενόσω ο κίνδυνος αφανισμού των έργων των Δημιουργών μόνο σκοτεινό μέλλον μπορεί να προοιωνίζεται στην Ελληνική Οικονομία και συνακόλουθα στην Κοινωνία. Οι συναρμόδιοι Κρατικοί Ελεγκτικοί Μηχανισμοί, Αρχές και Υπηρεσίες δεν έχουν επιτύχει τον στόχο τους και αιτία για αυτό πολύ απλά είναι πρωταρχικώς πέραν της έλλειψης πολιτικής βούλησης η πολυαρχία, η εκφυλιστική γραφειοκρατική αντίληψη και η έλλειψη συντονισμού. Την ίδια στιγμή οι Φορείς Συλλογικής Δράσης και οι Συνδικαλιστικοί Φορείς Δημιουργών χειμαζόμενοι οι ίδιοι από την συνεχιζόμενη ένταση διανύουν περίοδο αναζήτησης νέου ρόλου και νέου περιεχομένου στην αποστολή τους ως Φορέων της Αγοράς χωρίς να μπορούν να προσφέρουν την πλήρη άμεση βοήθεια στον μέσο δοκιμαζόμενο Δημιουργό είτε εργαζόμενο είτε δραστηριοποιούμενο επιχειρηματικά.
2. Στην Ελληνική και την Διεθνή αγορά Διανοητικής Ιδιοκτησίας το τελευταίο χρονικό διάστημα θα μπορούσε να λεχθεί ότι βρισκόμαστε ολίγον (λιγότερο από ένα βήμα πριν πάντως ...) προ της οριστικής μετατροπής του συγκεκριμμένου χώρου σε "ζούγκλα" και σε χώρο ανεπίστρεπτης απόλυτης ανομίας, προκλητικής ατιμωρησίας και τελικά χάους. Ωστόσο κατά διαλεκτική εξέλιξη είναι και η πλέον πρόσφορη και κατάλληλη στιγμή να ιδρυθεί και να λειτουργήσει ο "Συνήγορος του Δημιουργού" (Συνήγορος) - όχι ως ακόμα μία Διοικητική Αρχή ή Υπηρεσία, αλλά ως ένας μονοπρόσωπος, ευέλικτος και εύκολος στην πρόσβαση θεσμός, που θα επιλαμβάνεται αμέσως των ζητημάτων ελέγχου πλήρους εφαρμογής της Νομοθεσίας Διανοητικής Ιδιοκτησίας, θα δίνει αποτελεσματικές και απτές λύσεις και θα δρα ως Υπερασπιστής του αληθινά αδύναμου Δημιουργού. Διά της σύστασης του Συνηγόρου θα πρέπει ταυτόχρονα να προσαρμόσουν την λειτουργία τους προς το δόγμα προστασίας του Δημιουργού όλες οι συναρμόδιες έως σήμερα Αρχές και Υπηρεσίες περί τα θέματα διανοητικής ιδιοκτησίας, ενώ πρωταρχικό ζήτημα έτσι θα καταστεί το περιεχόμενο και το εύρος των παραχωρούμενων εξουσιών προς τον Συνήγορο - ακόμα και συναρμοδιοτήτων, αρκεί να εξοπλισθεί με την ταχύτητα, την ετερόνομη επιτακτικότητα και την ισχύ στην αντίδραση και το προνόμιο της χρονικής προτεραιότητας της δράσης του.
3. Ο Συνήγορος ως Αρχή πρέπει να δομηθεί ως μονοπρόσωπο όργανο κατά το πρότυπο του τέως Γενικού Επιθεωρητή Δημόσιας Διοίκησης (νυν Διοικητή Εθνικής Αρχής Διαφάνειας) επικουρούμενος από τέσσερες (4) το πολύ Βοηθούς Συνηγόρους ανά τεταρτημόριο γεωγραφικής περιοχής της Χώρας με αποφασιστικές αρμοδιότητες ελέγχου και εποπτείας και ενισχυμένες εξουσίες άμεσης επίληψης και εκτέλεσης και με πρόβλεψη μίας απλούστατης και ευέλικτης διαδικασίας για την παρέμβασή του. Ο Συνήγορος θα πρέπει να συγκεντρώσει τις σκόρπιες, διάχυτες και αντικρουόμενες αρμοδιότητες άλλων Φορέων και Υπηρεσιών στον δικό του, αποκλειστικό, κύκλο δράσης – κατά το πρότυπο της σημερινής ΑΑΔΕ, ενώ η δράση του επί καταγγελιών Δημιουργών ή ειδικών διαδόχων τους προς αυτόν θα πρέπει να εκκινεί από την περιληπτική πιθανολόγηση για την αντιμετώπιση άμεσου κινδύνου και επείγουσας ανάγκης. Συνολικά ο ρόλος του θα μπορούσε να αφορά την κινητοποίησή του είτε προληπτικά είτε κατασταλτικά, την αυτεπάγγελτη κίνηση, αλλά και με αναφορά προς αυτόν, πάντως σε κάθε περίπτωση να δρα άμεσα και αποτελεσματικά, ει δυνατόν και ... αυθημερόν (!), αφού μόνο έτσι θα κερδίσει την πλήρη εμπιστοσύνη της κοινωνίας. Ο Συνήγορος θα μπορούσε να ενεργοποιείται σχηματικώς και με ένα - πάντα επώνυμο προς εκείνον υπό καθεστώς απόλυτης προσωπικής προστασίας - τηλεφώνημα ή ηλεκτρονικό μήνυμα, να δρα είτε ο ίδιος είτε διά των Βοηθών του αμελλητί και ανυπερθέτως και χωρίς δεύτερες σκέψεις εκτελώντας παραγγελία του διά των υφιστάμενων ελεγκτικών και προανακριτικών Αρχών και Υπηρεσιών στην Επικράτεια σε πρώτο χρόνο. Ταυτόχρονα όμως θα έχει και την εξουσία ακόμα και δικαστικού ελέγχου ψευδούς και αστήρικτης καταγγελίας προς αυτόν από τον όποιο καταγγέλλοντα.
4. Είναι αναμενόμενο και κατανοητό ότι αντιδράσεις στην καθιέρωση ενός μονοπρόσωπου θεσμού αποτελεσματικής προστασίας και άμεσης δράσης χωρίς οικονομικό κόστος και άσκοπες καθυστερήσεις, ως ο προτεινόμενος Συνήγορος του Δημιουργού, που θα αντικαταστήσει άγνωστο αριθμό ήδη καθευδουσών Αρχών και περιττών Υπηρεσιών και άμεσα θα ορθολογικοποιήσει την εικόνα της αγοράς διανοητικής ιδιοκτησίας στην Χώρα χωρίς στέρφες και διακωλυτικές «διαμεσολαβήσεις», θα παρουσιασθούν και θα διαπιστωθούν. Ωστόσο οι Δημιουργοί και η κοινωνία δεν μπορούν να περιμένουν άλλο.
Ο Ιωάννης Ελ. Κυμιωνής είναι Δικηγόρος ΔΣΑ, Εμμισθος Δικηγόρος ΔΝΥ ΔΥΠΑ/τ.ΟΑΕΔ, Διαπιστευμένος Διαμεσολαβητής Υπουργείου Δικαιοσύνης, Πιστοποιημένος Επίκουρος Συνεργάτης Δικαστή Μητρώου Ν.5095/2024 Υπουργείου Δικαιοσύνης [ioanniskymionis@yahoo.gr]
Σχόλια