Παράνομη χρήση προσωπικών δεδομένων από ποινική δικογραφία και η απαιτούμενη ειδική αιτιολογία της καταδικαστικής απόφασης (ΑΠ)
ΑΠ 912/2026 (ποιν): Η χρήση δεδομένων που αποκτήθηκαν από ποινικό αρχείο μπορεί να στοιχειοθετήσει το «έγκλημα χρήσης» του άρθρου 38 παρ. 2 και 3 Ν. 4624/2019, ακόμη και όταν η παράνομη επέμβαση στο αρχείο έγινε από τρίτο· απαιτείται, όμως, σαφής και πλήρης αιτιολόγηση ως προς τον τρόπο απόκτησης των δεδομένων, το δικαίωμα πρόσβασης και το περιεχόμενό τους.
Με την υπ’ αριθ. 912/2026 απόφασή του, το Α΄ Ποινικό Τμήμα Διακοπών του Αρείου Πάγου ασχολήθηκε με το αδίκημα της παράνομης επεξεργασίας και χρήσης προσωπικών δεδομένων, όπως τυποποιείται στο άρθρο 38 του ν. 4624/2019, και ειδικότερα με τις προϋποθέσεις στοιχειοθέτησης της αξιόποινης πράξης, όταν τα επίμαχα δεδομένα προέρχονται από ποινική δικογραφία. Ο Άρειος Πάγος αναίρεσε στο σύνολό της την υπ’ αριθ. 3676/24.10.2025 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών και παρέπεμψε την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο, με διαφορετική σύνθεση.
Ο αναιρεσείων είχε καταδικαστεί σε ποινή φυλάκισης έξι μηνών, με τριετή αναστολή, για παραβίαση προσωπικών δεδομένων. Ειδικότερα, το δικαστήριο της ουσίας είχε δεχθεί ότι ο κατηγορούμενος απέκτησε πρόσβαση σε ποινική δικογραφία και έλαβε αντίγραφο εγγράφου της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών της Ελληνικής Αστυνομίας, το οποίο στη συνέχεια προσκόμισε σε διαφορετική πολιτική δίκη, καθιστώντας το, κατά την κρίση του, προσιτό σε μη δικαιούμενα πρόσωπα, δηλαδή στους δικαστές και στον γραμματέα του πολιτικού δικαστηρίου. Ο Άρειος Πάγος, ωστόσο, έκρινε ότι η αιτιολογία της καταδικαστικής απόφασης δεν ήταν επαρκής ώστε να επιτρέψει τον αναιρετικό έλεγχο της ορθής εφαρμογής των σχετικών ποινικών διατάξεων.
Το Δικαστήριο υπενθύμισε κατ’ αρχάς ότι το προστατευόμενο έννομο αγαθό από τις διατάξεις περί παράνομης επεξεργασίας προσωπικών δεδομένων είναι το δικαίωμα στην πληροφοριακή αυτοδιάθεση, ως ειδικότερη εκδήλωση του δικαιώματος στην ιδιωτική ζωή. Επισήμανε, παράλληλα, ότι η μετάβαση από το άρθρο 22 του προϊσχύσαντος ν. 2472/1997 στο άρθρο 38 του ν. 4624/2019 δεν μεταβάλλει τη βασική νομοτυπική μορφή του αδικήματος, ενώ η νεότερη διάταξη περιγράφει αναλυτικότερα τις επιμέρους μορφές παράνομης επεξεργασίας και χρήσης προσωπικών δεδομένων. Το άρθρο 38 παρ. 2 του ν. 4624/2019 τυποποιεί αυτοτελώς το «έγκλημα χρήσης», το οποίο αφορά τη χρησιμοποίηση, μετάδοση, διάδοση, κοινολόγηση, διάθεση ή ανακοίνωση προσωπικών δεδομένων σε μη δικαιούμενα πρόσωπα, όταν αυτά έχουν προηγουμένως αποκτηθεί κατόπιν παράνομης επέμβασης σε σύστημα αρχειοθέτησης.
Ιδιαίτερη σημασία αποδίδει η απόφαση στην έννοια της «επέμβασης» σε αρχείο ή σύστημα αρχειοθέτησης. Για τη στοιχειοθέτηση της βασικής μορφής του αδικήματος απαιτείται θετική ενέργεια, η οποία έχει ως συνέπεια την απόκτηση γνώσης του περιεχομένου των προσωπικών δεδομένων, όπως είναι η χωρίς δικαίωμα εισχώρηση ή εισβολή σε σύστημα αρχειοθέτησης. Εάν τα δεδομένα περιήλθαν σε γνώση κάποιου χωρίς ο ίδιος να ερευνήσει ή να επέμβει σε αρχείο και χωρίς να του τα έχει μεταδώσει τρίτος κατόπιν τέτοιας παράνομης επέμβασης, δεν πληρούται η αντικειμενική υπόσταση του συγκεκριμένου αδικήματος.
Ωστόσο, ο Άρειος Πάγος διευκρινίζει ότι, ειδικά για το «έγκλημα χρήσης» της παραγράφου 2 του άρθρου 38, δεν απαιτείται η παράνομη επέμβαση στο αρχείο να έχει πραγματοποιηθεί από το ίδιο πρόσωπο που στη συνέχεια χρησιμοποίησε τα δεδομένα. Η παράνομη επέμβαση μπορεί να έχει πραγματοποιηθεί από τρίτο πρόσωπο, το οποίο παρέδωσε ή κατέστησε διαθέσιμα τα δεδομένα στον μεταγενέστερο χρήστη. Ακόμη και στην περίπτωση αυτή, όμως, απαιτείται ο χρήστης να γνωρίζει ότι τα δεδομένα προέρχονται από παράνομη επέμβαση σε αρχείο ή σύστημα αρχειοθέτησης. Δεν απαιτείται, επίσης, να έχει αποκτήσει τα δεδομένα απευθείας από τον αρχικό δράστη, αλλά μπορεί να τα έχει λάβει μέσω ενδιάμεσου τρίτου, υπό την προϋπόθεση ότι γνωρίζει την παράνομη προέλευσή τους. Η αντίθετη ερμηνεία, κατά τον Άρειο Πάγο, θα οδηγούσε σε καταστρατήγηση του προστατευτικού σκοπού της διάταξης και σε ατιμωρησία τόσο του άγνωστου δράστη της αρχικής επέμβασης όσο και του μεταγενέστερου χρήστη των παράνομα αποκτηθέντων δεδομένων.
Περαιτέρω, ο Άρειος Πάγος δέχεται ότι ποινικές δικογραφίες που τηρούνται στο αρχείο δικαστηρίου συνιστούν «σύστημα αρχειοθέτησης» προσωπικών δεδομένων, καθώς αποτελούν διαρθρωμένο σύνολο δεδομένων προσβάσιμο βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων ταξινόμησης και περιέχουν, μεταξύ άλλων, πληροφορίες σχετικά με ποινικές διώξεις και καταδίκες φυσικών προσώπων. Ως εκ τούτου, η αυθαίρετη επέμβαση στο δικαστικό αρχείο και η μη σύννομη χρήση των δεδομένων που περιέχονται σε αυτό είναι δυνατόν, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, να θεμελιώσουν την ποινική ευθύνη του δράστη. Για τη στοιχειοθέτηση της υποκειμενικής υπόστασης απαιτείται δόλος, στον οποίο αρκεί και ο ενδεχόμενος δόλος.
Κεντρικό, πάντως, ζήτημα στην υπό κρίση υπόθεση αποτέλεσε η υποχρέωση του ποινικού δικαστηρίου να διαλαμβάνει ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, σύμφωνα με το άρθρο 93 παρ. 3 του Συντάγματος και το άρθρο 139 ΚΠΔ. Η αιτιολογία πρέπει να περιλαμβάνει με σαφήνεια, πληρότητα και χωρίς αντιφάσεις ή λογικά κενά τα πραγματικά περιστατικά που προέκυψαν από την αποδεικτική διαδικασία, τα αποδεικτικά μέσα στα οποία στηρίχθηκε η κρίση του δικαστηρίου και τις νομικές σκέψεις με τις οποίες τα πραγματικά περιστατικά υπάγονται στην εφαρμοσθείσα ποινική διάταξη. Παράλληλα, η απόφαση υπενθυμίζει ότι η εσφαλμένη εφαρμογή ουσιαστικής ποινικής διάταξης μπορεί να συνιστά λόγο αναίρεσης και όταν υπάρχει «εκ πλαγίου» παραβίαση του νόμου, δηλαδή όταν στο πόρισμα της απόφασης εμφανίζονται ασάφειες, αντιφάσεις ή λογικά κενά που καθιστούν αδύνατο τον έλεγχο της ορθής εφαρμογής της διάταξης.
Εφαρμόζοντας τις αρχές αυτές στην εξεταζόμενη υπόθεση, ο Άρειος Πάγος διαπίστωσε ουσιώδεις ελλείψεις στην αιτιολογία του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών. Ειδικότερα, η καταδικαστική απόφαση περιοριζόταν ουσιαστικά σε επανάληψη του διατακτικού και του κατηγορητηρίου, χωρίς να εξηγεί με συγκεκριμένο τρόπο πώς ο αναιρεσείων ή τρίτο πρόσωπο απέκτησε πρόσβαση στην επίμαχη ποινική δικογραφία και έλαβε αντίγραφο του επίμαχου εγγράφου. Δεν διευκρινιζόταν, επίσης, εάν ο ίδιος ο κατηγορούμενος είχε δικαίωμα πρόσβασης ή λήψης αντιγράφου της δικογραφίας, εάν ήταν διάδικος στην ποινική υπόθεση, ούτε εάν η τυχόν νόμιμη κατοχή του εγγράφου χρησιμοποιήθηκε μεταγενέστερα για διαφορετικό και μη επιτρεπτό σκοπό. Παράλληλα, δεν προσδιοριζόταν ο τρόπος με τον οποίο το έγγραφο περιήλθε στην κατοχή του, σε περίπτωση που είχε αποκτηθεί από τρίτο πρόσωπο.
Επιπλέον, κρίσιμο θεωρήθηκε ότι η προσβαλλόμενη απόφαση δεν περιέγραφε το περιεχόμενο του επίμαχου εγγράφου της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, ώστε να μπορεί να διαπιστωθεί εάν πράγματι περιείχε προσωπικά δεδομένα του εγκαλούντος και, ιδίως, δεδομένα σχετικά με ποινικές καταδίκες, εκκρεμείς κατηγορίες ή άλλα δεδομένα που εμπίπτουν στην επιβαρυντική ρύθμιση του άρθρου 38 παρ. 3 του ν. 4624/2019. Οι ελλείψεις αυτές καθιστούσαν αδύνατο τον έλεγχο της συνδρομής των αναγκαίων στοιχείων της αντικειμενικής υπόστασης του αδικήματος και, συνακόλουθα, της ορθής εφαρμογής της ουσιαστικής ποινικής διάταξης.
Κατόπιν αυτών, ο Άρειος Πάγος έκανε δεκτούς τους σχετικούς λόγους αναίρεσης περί έλλειψης ειδικής και εμπεριστατωμένης αιτιολογίας και περί εσφαλμένης εφαρμογής των ουσιαστικών ποινικών διατάξεων του άρθρου 38 παρ. 1, 2 και 3 του ν. 4624/2019. Αναίρεσε στο σύνολό της την υπ’ αριθ. 3676/24.10.2025 απόφαση του Τριμελούς Πλημμελειοδικείου Αθηνών και παρέπεμψε την υπόθεση για νέα συζήτηση στο ίδιο Δικαστήριο, το οποίο θα συγκροτηθεί από άλλους δικαστές.
Η απόφαση παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον, καθώς αποσαφηνίζει αφενός τα στοιχεία που απαιτούνται για τη στοιχειοθέτηση του «εγκλήματος χρήσης» προσωπικών δεδομένων του άρθρου 38 παρ. 2 του ν. 4624/2019 και αφετέρου τα όρια της ποινικής προστασίας έναντι της αυθαίρετης χρήσης δεδομένων που προέρχονται από δικαστικές δικογραφίες. Παράλληλα, αναδεικνύει ότι η απλή διαπίστωση πως ένα προσωπικό δεδομένο προήλθε από δικαστική δικογραφία και χρησιμοποιήθηκε σε μεταγενέστερη διαδικασία δεν αρκεί, από μόνη της, για την καταδίκη του κατηγορουμένου. Απαιτείται συγκεκριμένη και πλήρης διαπίστωση του τρόπου απόκτησης των δεδομένων, της ύπαρξης ή μη δικαιώματος πρόσβασης και επεξεργασίας, της παράνομης προέλευσης των δεδομένων, της γνώσης του χρήστη ως προς την προέλευσή τους και, όταν πρόκειται για ειδικές κατηγορίες δεδομένων, του ίδιου του περιεχομένου των δεδομένων που αποτέλεσαν αντικείμενο της φερόμενης παράνομης χρήσης. (δημοσίευση απόφασης: areiospagos.gr)

Σχόλια