Νόμος 5326/2026: Μέτρα για την προστασία απο στρατηγικές αγωγές - Νέο πλαίσιο για τη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις

Ο Ν. 5326/2026 (ΦΕΚ Α΄ 125/4.8.2026) [1] περιλαμβάνει σημαντικές διατάξεις για τη Δικαιοσύνη και δεν περιορίζεται μόνο στην ενσωμάτωση της Οδηγίας (ΕΕ) 2024/1069 για τις στρατηγικές αγωγές κατά της συμμετοχής του κοινού (SLAPP).

Περιλαμβάνει επίσης ένα νέο και σημαντικό πλαίσιο για τη συμμόρφωση της Διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις, καθώς και πολλές τροποποιήσεις σε ζητήματα δικαστικής οργάνωσης, πολιτικής δικονομίας και δικαστικών υπηρεσιών.

Προστασία από στρατηγικές αγωγές – SLAPP

Το Μέρος Α΄ (άρθρα 1–19) αποτελεί την κύρια καινοτομία του νόμου και ενσωματώνει στην ελληνική έννομη τάξη την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069, η οποία αποσκοπεί στην προστασία προσώπων που συμμετέχουν στον δημόσιο διάλογο από καταχρηστικές δικαστικές διαδικασίες.

Ως SLAPP νοούνται, σε γενικές γραμμές, δικαστικές διαδικασίες που συνδέονται με τη συμμετοχή του κοινού σε ζητήματα δημοσίου ενδιαφέροντος και χρησιμοποιούνται καταχρηστικά με αποτέλεσμα να επιβαρύνουν ή να αποθαρρύνουν τη συγκεκριμένη συμμετοχή.

Ο νόμος δημιουργεί ειδικό δικονομικό μηχανισμό πρώιμης προστασίας. Ειδικότερα:

• ο εναγόμενος μπορεί να ζητήσει την απόρριψη της αγωγής σε πρώιμο στάδιο, όταν αυτή είναι προδήλως απαράδεκτη ή αβάσιμη,
• προβλέπεται δυνατότητα αναγνώρισης της αγωγής ως καταχρηστικής,
• ρυθμίζεται ειδικά το βάρος απόδειξης,
• προβλέπεται δυνατότητα εγγυοδοσίας για τα δικαστικά έξοδα,
• θεσπίζονται κυρώσεις κατά του προσώπου που χρησιμοποιεί καταχρηστικά τη δικαστική διαδικασία,
• προβλέπονται ειδικά ένδικα μέσα,
• εφαρμόζονται αντίστοιχες εγγυήσεις και στις διαδικασίες ασφαλιστικών μέτρων,
• ενώ παρέχεται δυνατότητα παρέμβασης τρίτων υπέρ του εναγομένου.

Ιδιαίτερη σημασία έχει το άρθρο 5, το οποίο προβλέπει συγκεκριμένη διαδικασία για την πρώιμη απόρριψη της αγωγής. Σύμφωνα με το νέο πλαίσιο, ο εναγόμενος σε SLAPP μπορεί να κινήσει τη σχετική διαδικασία μέσα σε 30 ημέρες από την επίδοση της αγωγής.

Παράλληλα, σε περίπτωση που η αγωγή αναγνωριστεί ως καταχρηστική, προβλέπονται συνέπειες ως προς τα δικαστικά έξοδα και λοιπές κυρώσεις.

Προστασία έναντι αλλοδαπών αποφάσεων

Σημαντική είναι επίσης η προσαρμογή του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας.

Με το άρθρο 14 τροποποιούνται οι διατάξεις των άρθρων 323 και 905 ΚΠολΔ σχετικά με την αναγνώριση και εκτέλεση αλλοδαπών δικαστικών αποφάσεων, ώστε να αντιμετωπίζονται και περιπτώσεις αλλοδαπών αποφάσεων που προκύπτουν από στρατηγικές αγωγές.

Παράλληλα, τα άρθρα 15 και 16 εισάγουν ειδικότερες ρυθμίσεις για διαφορές που αφορούν δημοσιεύματα, ραδιοτηλεοπτικές εκπομπές και αστική ευθύνη του Τύπου.

Νέο πλαίσιο συμμόρφωσης της Διοίκησης προς τις δικαστικές αποφάσεις

Το Μέρος Β΄ (άρθρα 20–32) θεσπίζει ένα νέο ολοκληρωμένο πλαίσιο για την υποχρέωση της Διοίκησης να συμμορφώνεται προς τις δικαστικές αποφάσεις.

Το άρθρο 22 προβλέπει ότι οι φορείς του δημόσιου τομέα υποχρεούνται να συμμορφώνονται χωρίς καθυστέρηση προς τις δικαστικές αποφάσεις και να προβαίνουν σε όλες τις αναγκαίες ενέργειες για την εκτέλεσή τους. Η ρύθμιση δεν περιορίζεται δηλαδή στην τυπική αναγνώριση της δικαστικής κρίσης αλλά αφορά τις πραγματικές ενέργειες που απαιτούνται για την πλήρη εκτέλεσή της.

Συμβούλιο συμμόρφωσης

Κεντρικός θεσμός του νέου συστήματος είναι το Συμβούλιο Συμμόρφωσης. Το άρθρο 23 προβλέπει τριμελή δικαστικά συμβούλια συμμόρφωσης, ανάλογα με το δικαστήριο που εξέδωσε την απόφαση. Ρυθμίζεται ειδικά η αρμοδιότητα του Συμβουλίου της Επικρατείας, του Αρείου Πάγου, του ΑΕΔ και των τακτικών διοικητικών δικαστηρίων.

Έτσι, η συμμόρφωση της Διοίκησης αποκτά συγκεκριμένο δικαστικό μηχανισμό ελέγχου, αντί να εξαρτάται αποκλειστικά από την ίδια τη διοικητική αρχή.

Διαδικασία σε περίπτωση μη συμμόρφωσης

Με βάση το άρθρο 24, μετά την παρέλευση τριών μηνών από την επίδοση της δικαστικής απόφασης στον υπόχρεο φορέα, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να προσφύγει στο αρμόδιο Συμβούλιο Συμμόρφωσης, ζητώντας να διαπιστωθεί η μη ή πλημμελής συμμόρφωση και να ληφθούν τα κατάλληλα μέτρα.

Το Συμβούλιο μπορεί να επιβάλει χρηματικές κυρώσεις και άλλα μέτρα προκειμένου να εξαναγκαστεί η Διοίκηση σε συμμόρφωση.

Ιδιαίτερη σημασία έχει ότι οι σοβαρές παραβιάσεις καταγράφονται σε ετήσια ειδική έκθεση των Συμβουλίων Συμμόρφωσης, η οποία υποβάλλεται μεταξύ άλλων στον Πρωθυπουργό, στον Πρόεδρο της Βουλής και στους Υπουργούς Δικαιοσύνης και Εσωτερικών.

Περιορισμένη δικαστική υποκατάσταση

Μία από τις πιο ενδιαφέρουσες καινοτομίες είναι το άρθρο 25, που προβλέπει τη δυνατότητα περιορισμένης δικαστικής υποκατάστασης.

Εάν, παρά την επιβολή χρηματικών κυρώσεων, η Διοίκηση δεν συμμορφωθεί μέσα σε 12 μήνες από την απόφαση του Συμβουλίου Συμμόρφωσης, μπορεί να ενεργοποιηθεί ειδικός μηχανισμός υποκατάστασης, με ειδικά αιτιολογημένη απόφαση.

Η ρύθμιση αυτή έχει ιδιαίτερη θεσμική σημασία, διότι μετακινεί το σύστημα από ένα μοντέλο απλής διαπίστωσης της μη συμμόρφωσης προς ένα μοντέλο στο οποίο το δικαστικό όργανο μπορεί, υπό αυστηρές προϋποθέσεις, να συμβάλει ενεργότερα στην πραγματοποίηση του περιεχομένου της δικαστικής απόφασης.

Αναγκαστική εκτέλεση και ευθύνη αρμοδίων οργάνων

Τα άρθρα 27 και 28 συμπληρώνουν το σύστημα. Το άρθρο 27 ρυθμίζει την αναγκαστική εκτέλεση, ενώ το άρθρο 28 προβλέπει πειθαρχική, ποινική και αστική ευθύνη για τη μη εκπλήρωση των υποχρεώσεων συμμόρφωσης ή την προτροπή σε μη συμμόρφωση. Η μη εκπλήρωση των σχετικών υποχρεώσεων χαρακτηρίζεται ως ιδιαίτερο πειθαρχικό παράπτωμα για τους αρμόδιους υπαλλήλους και τους ιεραρχικά προϊσταμένους τους.

Επομένως, η συμμόρφωση δεν αντιμετωπίζεται πλέον αποκλειστικά ως θεσμική υποχρέωση της υπηρεσίας αλλά συνδέεται, υπό τις προϋποθέσεις του νόμου, και με προσωπική ευθύνη των αρμοδίων οργάνων.

Άλλες σημαντικές αλλαγές στη δικαιοσύνη

Ο νόμος είναι πολύ ευρύτερος από τα δύο βασικά του αντικείμενα και μεταξύ άλλων περιλαμβάνει:

• αλλαγές στην οργάνωση και διοίκηση των δικαστηρίων,
• ρυθμίσεις για τον δικαστικό χάρτη,
• αλλαγές σε ζητήματα δικαστικών υπαλλήλων,
• δυνατότητα εξ αποστάσεως παράστασης στο Συμβούλιο της Επικρατείας,
• τροποποιήσεις του ΚΠολΔ,
• σημαντικές αλλαγές στην αναίρεση ενώπιον του Αρείου Πάγου,
• ειδικές ρυθμίσεις για εκκρεμείς ανακοπές κατά της εκτέλεσης,
• ρύθμιση ζητημάτων κυριότητας σε ακίνητα με ένδειξη «αγνώστου ιδιοκτήτη»,
• ρυθμίσεις για δικαστικούς επιμελητές και συμβολαιογράφους,
• τροποποιήσεις σχετικά με τη δικαστική συνεργασία και την ανταλλαγή πληροφοριών για τρομοκρατικά εγκλήματα,
• ρυθμίσεις για την προστασία θυμάτων εγκληματικών πράξεων και την κακοποίηση ανηλίκων.

Ιδιαίτερα πρακτική είναι η νέα ρύθμιση για την αναίρεση: σύμφωνα με το άρθρο 59, μεταβάλλεται το καθεστώς προσβολής αποφάσεων πολιτικών δικαστηρίων και προβλέπεται κατάργηση της αναίρεσης για υποθέσεις στις οποίες το επιδικαζόμενο ποσό είναι κάτω των 20.000 ευρώ, με έναρξη ισχύος από 16.9.2026.

Έναρξη ισχύος

Κατά κανόνα, οι διατάξεις του νόμου ισχύουν από τη δημοσίευσή του, δηλαδή από 4.8.2026, εκτός εάν προβλέπεται διαφορετικά. Ειδικά όμως το Μέρος Α΄ για τις SLAPP (άρθρα 1–19) τίθεται σε ισχύ από 16.9.2026.

_______________

[1] Ν. 5326/2026 (ΦΕΚ Α 125/4.8.2026) Μέτρα για την προστασία από στρατηγικές αγωγές προς αποθάρρυνση της συμμετοχής του κοινού σύμφωνα με την Οδηγία (ΕΕ) 2024/1069 - Νέο πλαίσιο για τη συμμόρφωση της Διοίκησης στις δικαστικές αποφάσεις - Λοιπές διατάξεις.